Microplastics in tandpasta: wat je dagelijks doorslikt (zonder het te weten)

Stel je voor: je poetst je tanden met een frisse minttandpasta, maar zonder dat je het doorhebt, breng je elke dag microplastics in je mond. Dat klinkt als een scène uit een sciencefictionfilm, maar het is helaas de realiteit. De Keuringsdienst van Waarde bracht het onlangs nog onder de aandacht: meer dan de helft van alle tandpasta’s bevat bewust toegevoegde microplastics. Fabrikanten stoppen ze erin als schuurmiddel of om de structuur van tandpasta te verbeteren, maar ondertussen spoelen ze na elke poetsbeurt linea recta het riool in — met schadelijke gevolgen voor het milieu én mogelijk jouw gezondheid.

In dit artikel duiken we dieper in deze verborgen vervuiling. Je leest wat microplastics precies zijn, waarom ze in tandpasta worden gestopt, welke risico’s ze meebrengen en – nog belangrijker – hoe jij ze eenvoudig kunt vermijden.

Microplastics zijn minuscule stukjes plastic, kleiner dan vijf millimeter. Vaak zijn ze zelfs zo klein dat je ze met het blote oog niet kunt zien. Ze ontstaan niet alleen doordat grotere stukken plastic in het milieu afbreken, maar worden ook opzettelijk aan producten toegevoegd, zoals in tandpasta, cosmetica en verzorgingsproducten.

In tandpasta’s worden ze vaak aangeduid als ‘polyethylene’ of ‘polypropylene’ en ze vervullen verschillende functies:

• Schurend effect: voor een ‘extra schoon’ gevoel en whitening-effect

• Bindmiddel: om de tandpasta stevig en stabiel te houden

• Verdikkingsmiddel: voor de juiste textuur

Maar het probleem is: deze deeltjes zijn niet biologisch afbreekbaar. Via het riool komen ze in rivieren en oceanen terecht, waar ze zich opstapelen in het milieu. En dat is nog niet alles – ze zijn ook al aangetroffen in menselijk bloed en longweefsel.

Fabrikanten voegen microplastics toe aan tandpasta omdat ze goedkoop, veelzijdig en effectief zijn. Ze geven tandpasta de gewenste ‘smeuïgheid’, laten het beter schuimen en zorgen voor een gladdere textuur. Ook dienen ze als mild schurend middel om aanslag op tanden te verwijderen.

Volgens de Nederlandse Cosmetica Vereniging (NCV) zijn microplastics “essentieel” voor het eindproduct, net als bloem en eieren bij een cake. Maar daar denkt de Plastic Soup Foundation anders over: zij benadrukken dat er inmiddels honderden merken zijn die wél volledig zonder microplastics produceren.

De échte reden dat microplastics nog steeds worden gebruikt? In veel gevallen draait het om kostenbesparing en gemak.

Microplastics vormen niet alleen een milieuprobleem; ook de mogelijke gezondheidsrisico’s baren steeds meer zorgen. Toch blijft het onderwerp lastig, omdat veel effecten nog onvoldoende zijn onderzocht. Wat we wél weten, is dit:

1. Opname in het lichaam is mogelijk

Wetenschappers hebben inmiddels microplastics aangetroffen in menselijk bloed, longweefsel en zelfs in de placenta. Dat betekent dat de plasticdeeltjes niet alleen in het milieu rondzwerven, maar ook daadwerkelijk in ons lichaam terecht kunnen komen.

2. Potentiële effecten op cellen en organen

Laboratoriumonderzoek wijst uit dat microplastics door immuuncellen kunnen worden opgenomen, wat ontstekingsreacties kan veroorzaken. Sommige studies suggereren dat deze deeltjes zich kunnen ophopen in organen zoals de lever, darmen en hersenen. Dat zou kunnen leiden tot schade aan weefsels, chronische ontstekingen of verstoring van het immuunsysteem, al zijn hier nog vervolgstudies voor nodig.

3. Mogelijke hormoonverstoring

Veel plastics bevatten naast het plastic zelf ook schadelijke stoffen zoals weekmakers, stabilisatoren of vlamvertragers. Deze stoffen kunnen mogelijk de hormoonhuishouding verstoren en worden in verband gebracht met onder meer vruchtbaarheidsproblemen en verstoringen in de stofwisseling.

4. Risico’s voor kwetsbare groepen

Voor kwetsbare groepen, zoals (ongeboren) baby’s, jonge kinderen en zwangere vrouwen, zijn de zorgen het grootst. Onderzoek suggereert dat microplastics mogelijk de bloed-hersenbarrière kunnen passeren en zelfs de placenta kunnen bereiken, wat theoretisch risico’s oplevert voor de ontwikkeling van de foetus.

5. Langetermijneffecten nog onbekend

Hoewel de acute toxiciteit van microplastics bij normale blootstelling laag lijkt, is het grote probleem dat deze deeltjes niet afbreekbaar zijn en zich kunnen ophopen in het lichaam. Wat de langetermijneffecten van die opstapeling zijn, is simpelweg nog niet bekend. Wetenschappers waarschuwen dat we hier waarschijnlijk pas over jaren of decennia écht zicht op krijgen.

Microplastics zijn lastig te herkennen in tandpasta’s, omdat ze niet simpelweg op de verpakking staan als ‘plastic’. Ze gaan vaak schuil onder ingewikkelde chemische namen op de ingrediëntenlijst. Toch kun je ze opsporen, als je weet waar je op moet letten.

Let op deze ingrediënten:

In tandpasta worden de volgende namen vaak gebruikt voor microplastics of synthetische polymeren:

Deze stoffen worden toegevoegd voor diverse functies, zoals een schurende werking (scrub), verdikking, smeuïgheid of glans. Je vindt deze termen vaak onderaan de ingrediëntenlijst, waar de kleinste hoeveelheden vermeld staan.

Veel fabrikanten kiezen ervoor om microplastics niet expliciet te benoemen op hun verpakkingen. Dat komt doordat:

• Ze wettelijk niet verplicht zijn om ‘microplastic’ te vermelden, zolang het product aan de cosmeticawetgeving voldoet

• Ze de stoffen aanduiden met chemische namen zoals polyethylene of acrylates copolymer

• De microplastics vaak worden verwerkt als hulpstof (bijvoorbeeld als verdikker of glansmiddel), waardoor ze nauwelijks opvallen in de ingrediëntenlijst

Bovendien heerst er in de industrie terughoudendheid om openlijk te communiceren over het gebruik van microplastics, uit angst voor imagoschade. Sommige merken geven zelfs op hun website aan ‘geen microplastics’ te gebruiken, terwijl ze wel degelijk synthetische polymeren toevoegen die volgens milieuorganisaties óók onder microplastics vallen.

Daarom is het extra belangrijk om zélf alert te zijn, en niet blind te vertrouwen op marketingclaims.

Hoewel de milieuschade inmiddels bekend is, blijven veel fabrikanten vasthouden aan microplastics. De belangrijkste reden? Kosten en gebruiksgemak. Microplastics zijn goedkoop, makkelijk te verwerken en zorgen ervoor dat producten langer houdbaar zijn en prettig aanvoelen.

Sommige producenten beloven beterschap en zoeken naar alternatieven, maar dat verloopt traag. De Europese wetgeving staat op het punt om microplastics in verzorgingsproducten te beperken, maar door de ruime overgangstermijn (tot wel 12 jaar) blijven de meeste tandpasta’s voorlopig gewoon microplastics bevatten.

Als je de impact van microplastics op het milieu en je gezondheid wilt vermijden, begint het bij bewuste keuzes in de badkamer. Gelukkig zijn er eenvoudige stappen die je direct kunt nemen:

1. Kies voor natuurlijke tandpasta zonder synthetische ingrediënten

De meest effectieve manier om microplastics te vermijden, is door te kiezen voor een tandpasta die volledig natuurlijk is en géén synthetische polymeren bevat. Let op tandpasta’s die vrij zijn van:

ROOTS tandpasta is hier een uitstekend voorbeeld van. Deze tandpasta bevat uitsluitend natuurlijke ingrediënten, zoals plantaardige oliën en mineralen, die je tanden op een milde maar effectieve manier reinigen — zónder microplastics, en zonder twijfelachtige toevoegingen. Zo draag je niet alleen zorg voor je mond, maar ook voor het milieu.

2. Vermijd tandpasta’s met schurende microbeads

Wees extra alert bij whitening tandpasta’s of tandpasta’s die ‘intensieve reiniging’ beloven. Deze varianten bevatten vaak microplastics in de vorm van scrubdeeltjes (microbeads). Natuurlijke alternatieven gebruiken in plaats daarvan mild schurende mineralen, zoals calciumcarbonaat of klei, die veilig zijn voor jou én de planeet.

3. Scan je tandpasta voordat je koopt

Gebruik de app Beat the Microbead om tandpasta’s te scannen voordat je ze koopt. Zo weet je zeker of het product vrij is van microplastics. ROOTS tandpasta wordt door milieuorganisaties als volledig veilig beschouwd, omdat we uitsluitend natuurlijke ingrediënten gebruiken — zonder plastics of andere kunstmatige stoffen.

Microplastics in tandpasta zijn een onzichtbaar probleem dat we niet langer kunnen negeren. Elke dag spoelen miljoenen mensen zonder het te beseffen plasticdeeltjes door het riool, die zich vervolgens ophopen in het milieu én mogelijk in ons lichaam.

De keuze is simpel: kies bewust, lees etiketten en stap over op tandpasta’s zonder microplastics. Zo draag je niet alleen bij aan een schoner milieu, maar bescherm je ook jezelf en toekomstige generaties.